21. Feb, 2019.

MALI VRŠAČKI RIT - PRVI KORACI U ZAŠTITI

Objavljeno u Ekologija
Pročitano 2682 puta
Ocenite ovaj članak
(0 glasova)

Još uvek neproglašeni, budući Park prirode „Mali Vršački rit“ je izuzetno važno područje. Zavod za zaštitu prirode Srbije predložio je Mali vršački rit za zaštitu, kao park prirode II kategorije – prirodno dobro od velikog značaja, odnosno Područje za upravljanje vrstama i staništima (IV Habitat/Species Management Area). Zajedno sa Vršačkim planinama, Mali rit je u granicama jednog od 42 područja značajnih za ptice (IBA – Important Bird Area) u Srbiji.

Odluka o zaštiti Malog vršačkog rita čeka od 2008. godine u Skupštini opštine Vršac na usvajanje. Razlog za izbegavanje proglašenja zaštite, verovatno je taj što lokalni donosioci odluka imaju planove gradnje ili rekonstrukcije u blizini, a koje po njihovom mišljenju mere zaštite mogu da onemoguće ili otežaju. Pri tom se zaboravlja da su i neproglašena zaštićena područja zakonski pod zaštitom, da po zakonu odredbe zaštite vaše i pre ozvaničenja. Takođe, to su javni prostori, pa je učešće javnosti u procesima kreiranja, donošenja i sprovođenja odluka u vezi sa njima – osnovno demokratsko pravo i načelo. Opština Vršac ne komunicira sa javnošću, ne daje obaveštenja, nema dijaloga sa građanima, pa je javnost tako isključena i ne zna prave razloge izostanka zaštite.

Područje Malog rita se prostire severoistočno od Vršca, od same gradske zone do sela Veliko Središte i severozapadno od Vršačkih planina, sa kojima čini jedinstvenu ekološku, strukturnu i funkcionalnu celinu i hranidbenu bazu za mnoge vrste. Po obliku je duguljasto, zatvoreno udubljenje dužine 11 km i širine oko 2 km, pravca jugozapad-severoistok, na nadmorskoj visini između 80 i 90 m. Mali vršački rit je veoma osobeno stanište, drugačije od većine vodenih i vlažnih područja u Srbiji. I pored obimnih hidromeliorativnih zahvata u prošlosti, nije preveden u obradivo zemljište i ostao je vredno i bogato vlažno područje čiji se karakter naročito ispoljava tokom vlažnih sezona. Odlikuju ga suve i vlažne livade, bare i tršćaci, sa karakterističnim predstavnicima živog sveta. Među njima se posebno izdvajaju ugrožene vrste biljaka i životinja, kako karakterističnih panonskih vrsta, tako i vrsta vezanih za boreo-montane bare i tresave. Utvrđeno je prisustvo dva panonska subendema: zvjezdičice (Aster sedifolius) i bezbridnjače (Puccinellia distans), a tu se nalazi i sirotinjska trava (Glyceria declinata), nova vrsta za floru Srbije i druge retke i ugrožene vrste, poput siljavine (Peucedanum officinale), stepskog guštera (Podarcis taurica), patke njorke (Aythya nyroca) i prdavca (Crex crex). Zbog navedenih vrednosti, ovo stanište je predmet sve većeg interesovanja ornitologa i posmatrača ptica iz Srbije i okolnih država. Do sada je zabeleženo prisustvo čak 176 vrsta ptica.

Postoje brojni faktori koju ugrožavaju prirodne vrednosti Malog vršačkog rita, a među najznačajnijima su: uništavanje staništa i promena namene prostora, neodrživo korišćenje, ugrožavanje biodiverziteta, nekontrolisan lov, asfaltni put Vršac – Veliko Središte – Markovac (preseca prirodnu vezu Malog rita i Vršačkih planina i predstavlja barijeru na kojoj strada veliki broj životinja), nedovoljna svest građana i donosilaca odluka o značaju zaštite Malog rita. Pored svega, trenutno najveći faktor ugrožavanja je odsustvo mera aktivne zaštite na ovom području.

Članovi Prirodnjačkog društva „Gea“, prepoznali su ovaj problem, ali su isto tako uočili da postoje jednostavne akcije koje mogu ublažiti ili otkloniti ove negativne faktore, a koje mogu sprovesti NVO ne čekajući odluku opštine. Jedna od tih aktivnosti je revitalizacija šumskih staništa. Iako šume u Malom vršačkom ritu ne predstavljaju temeljnu vrednost, one su izuzetno važan činilac raznovrsnosti staništa. One su veza između šuma na Vršačkim planinama i stepskih i plavnih područja Malog rita, daju sklonište i mesto za gnežđenje mnogim vrstama ptica. Zbog odsustva zaštite, ovo područje je bilo i ostalo na udaru mnogih korisnika. Tokom poslednjih 20 godina, veliki deo je posečen. U centralnom delu područja, nalazi se potez od oko 300 hektara u kome je ranije bilo nekoliko hektara šuma. Danas je tu preostalo samo 9 stabala topole, na kojima se gnezde soko lastavičar, soko vetruška, siva vrana, stepski soko, golub grivnjaš i ćuk. Tolika raznovrsnost posledica je nedostatka mesta, jer ptice više nemaju gde da se gnezde. Naši članovi su u saradnji sa stručnjacima posmatrali ovo područje i došli do zaključka da bi za oporavak ekosistema, dobra mera bila revitalizacija staništa i sadnja višegodišnjih sadnica autohtonih vrsta.

U četvrtak 24. novembra 2011. godine, volonteri Prirodnjačkog društva „Gea“, posadili su 85 sadnica belog jasena u Malom ritu. Ovako revitalizovan deo šumskog staništa će za 15 – 20 godina dati pun efekat, povećanjem izbora mesta za gnežđenje, a mnoge životinje bi tu našle sklonište. Akciju je finansijski pomogao Pokrajinski sekretarijat za urbanizam, graditeljstvo i zaštitu životne sredine iz Novog Sada.

 

Izvor: PD "GEA" Vršac

Fotografija: Milivoj Vučanović

Branislav Vila

Montaža, montaža, montaža! Ceo život je jedna velika montaža :)

Adresa sajta www.vila.rs

Budi u toku!

Da biste primali redovna obaveštenja prijavite se na mejling listu.

PokloniIOtpadSkloni